Een goed stalklimaat is de basis voor gezonde dieren, goede prestaties en prettig werken in de stal. Bovendien: met lange staarten in het vooruitzicht moet alles kloppen. Toch sturen veel klimaatsystemen nog vooral op temperatuur, terwijl factoren als CO₂, luchtvochtigheid, ammoniak, fijnstof en licht minstens zo bepalend zijn voor hoe dieren zich voelen en gedragen.

“Meten is weten. Je kunt denken dat het goed zit, maar soms blijkt dat toch anders.”

Josine Gelauf zag als dierenarts grote verschillen tussen varkensbedrijven. “Als dierenarts meten we vooral aan de dieren zelf, terwijl het ook belangrijk is om te weten wat er in hun omgeving gebeurt.” Daarom ontwikkelde ze de Healthy Climate Monitor (HCM): een instrument dat verschillende klimaatgegevens tegelijk kan monitoren, dag en nacht. Varkenshouder Berton van de Ven gebruikte de monitor om zijn nieuwe klimaatsysteem te controleren en ontdekte dat er meer speelde dan hij dacht.

Verrast door de CO₂-waarden

Berton runt een gesloten varkensbedrijf in Uden en had onlangs een nieuw klimaatsysteem geïnstalleerd. Alles leek goed te werken, maar toch bleef er een vraag knagen. “Ik wilde zeker weten of de ventilatie nog voldoende was. Ook met het oog op het houden van lange staarten. Daarom heb ik de Healthy Climate Monitor van KDV geleend.” Hij hing de monitor twee maanden in een afdeling met gespeende biggen. In combinatie met camerabeelden geeft het systeem een compleet beeld van wat er in de stal gebeurt. De metingen brachten al snel iets aan het licht. “Ik schrok van hoe hoog de CO₂-waarden waren,” vertelt Berton. “Je wil natuurlijk niet dat de gespeende biggen het koud hebben of dat het tocht, dus ventileren we daar vaak wat minder. Maar dat de CO₂-waarden zó hoog waren, had ik niet verwacht.”

Structureel blijven meten

Door de monitor ook in andere afdelingen op te hangen, kreeg hij beter inzicht in waar bijsturing nodig was. Hij verhoogde de ventilatie stap voor stap en hield met de monitor in de gaten wat het effect was. “Je draait aan de knoppen en ziet meteen wat er gebeurt. Zo kun je precies bepalen hoe ver je moet gaan met ventileren.” Sindsdien merkt hij het ook sneller wanneer het klimaat niet klopt. “Als ik een afdeling binnenkom en de lucht bedompt aanvoelt, weet ik inmiddels aan welke knop ik moet draaien.” De inzichten waren voor Berton aanleiding om structureel te blijven monitoren. De HCM leverde hij weer in bij KDV, maar inmiddels hangen er vijftien sensoren in zijn gespeende biggenafdelingen. “Die zijn gekoppeld aan een systeem waarop ik kan inloggen. Zo kan ik bijvoorbeeld zien wanneer de CO₂ oploopt en of de ventilatie goed werkt. Ik heb het nu veel beter onder controle.” Hij merkt ook verschil aan de dieren. “Ze zijn actiever en kijken frisser uit de ogen.”

Je eigen gevoel resetten

Volgens Josine laat het verhaal van Berton precies zien waarom meten zo belangrijk is. “Een goed stalklimaat is een basisvoorwaarde voor de gezondheid en het welzijn van dieren én voor mensen die in de stal werken. Maar veel factoren zijn moeilijk met het blote oog waar te nemen. Zeker ’s nachts weet je vaak niet wat er gebeurt.” Veel klimaatsystemen sturen vooral op temperatuur, terwijl CO₂ een goede indicator is voor ventilatie. Voor mensen geldt dat waarden onder de 1200 ppm prettig zijn. In varkensstallen zien we in de winter regelmatig waarden van 4000 ppm of hoger, simpelweg omdat er te weinig wordt geventileerd. Daarbij vertrouwen veehouders vaak op hun eigen waarneming. “Maar je raakt snel gewend aan bepaalde omstandigheden,” zegt Gelauf. “Je went bijvoorbeeld aan ammoniak. Je neus wordt er minder gevoelig voor, waardoor je een nieuw normaal ontwikkelt. Met meten kun je je eigen gevoel als het ware resetten.”

Je stal beter leren kennen

De Healthy Climate Monitor combineert verschillende sensoren met camerabeelden. Sensoren meten elke minuut onder meer temperatuur, luchtvochtigheid, CO₂, ammoniak, luchtdruk, lichtintensiteit, beweging en fijnstof. De camera analyseert continu het gedrag van de dieren. “Door sensordata te combineren met beelden kun je beter begrijpen wat er gebeurt,” zegt Josine. “Liggen dieren waar je wilt dat ze liggen? Hoe vaak staan ze bij de voerbak of drinkplek? En verandert dat als het klimaat verandert?” Dat helpt niet alleen om klimaatproblemen te ontdekken, maar ook om gedrag, voeropname en onrust in de afdeling beter te begrijpen. Josine adviseert varkenshouders om de monitor eens in hun stal op te hangen. Bijvoorbeeld in de eerste weken na opleg, in een afdeling waar steeds terugkerende problemen zijn of tijdens periodes met grote temperatuurschommelingen. “Hij is klein, licht en eenvoudig te verplaatsen, zodat je in verschillende afdelingen precies kunt zien wat er gebeurt.” Dat advies onderschrijft Berton. “Leen die bol gewoon eens. Het geeft je veel meer inzicht dan je van tevoren denkt.”