Vanaf 2030 moeten alle varkens in Europa lange staarten hebben. Hoewel er veel theoretische kennis is over de oorzaken van staartbijten, blijft de vertaalslag naar de praktijk een uitdaging. Bart Keustermans, KDV-varkenshouder, doet mee aan een praktijkonderzoek naar lange staarten. Hij deelt zijn ervaringen en de lessen die hij tot nu toe heeft geleerd.

Waarom meedoen?

“Ik had al nagedacht over het houden van varkens met lange staarten, maar ik had nog geen ervaring,” vertelt Bart. Zijn nieuwsgierigheid en de mogelijkheid tot ondersteuning maakten deelname aan het project interessant. “Het is kleinschalig en overzichtelijk, en met begeleiding is het makkelijker om richting de verplichting van 2030 te werken.”

Vanuit KDV doen er vijf bedrijven mee die gezamenlijk plannen hebben opgesteld. Bart: “We zijn begonnen met een bedrijfsbezoek van de dierenarts en Arjan van der Heide, de boerderijcoach voor dit project, om risico’s in kaart te brengen. Denk aan gezondheid, klimaat, voer en andere factoren.” Bart ging vervolgens aan de slag met vier tomen biggen die hun lange staarten behielden. In de biggenstal bracht hij ze samen in een groepshok, waardoor een groep van 45 biggen ontstond.

Praktische veranderingen op het bedrijf

Bart heeft verschillende aanpassingen gedaan om staartbijten te voorkomen. Zo heeft hij bij de vleesvarkens extra drinkplaatsen geïnstalleerd om concurrentie te verminderen en voer- en drinkvoorzieningen gescheiden. “Varkens willen eten en drinken op verschillende plekken. Dat verbetert hun wateropname, wat leidt tot een betere vertering en gezondere dieren.”

Daarnaast zorgt hij ervoor dat de biggen voldoende verzadigd gevoel hebben. “Het verhogen van de hoeveelheid voermomenten per dag helpt enorm,” legt hij uit. Ook hokverrijking speelt een rol, al benadrukt Bart dat het geen wondermiddel is. “We gebruiken bijtringen aan kettingen, stro en jute doeken net na het spenen. En ik wissel regelmatig af met materialen zoals luzerne, stro en zeoliet. Als het altijd beschikbaar is verdwijnt de interesse. Je moet ermee blijven variëren.”

Gezondheid en observatie

Voor Bart heeft de Fit-for-Pigs-app veel kennis opgeleverd om afwijkend gedrag sneller te kunnen herkennen en diergezondheid verder te optimaliseren. Deze app is ontwikkeld door de Duitse onderzoeker Mirjam Lechner en bevat talloze tips en foto’s. Ze gebruikt warmtecamera’s om afwijkend gedrag en temperatuur sneller te detecteren. “Als je tijdig reageert, kun je veel schade voorkomen. Je wilt niet dat ze bijtgedrag aanleren, want dat is lastig om af te leren.”

Bart benadrukt het belang van goed observeren. “Je moet de tijd nemen om te kijken hoe de dieren zich binnen de toom gedragen. We hadden bijvoorbeeld een obsessieve bijter. Ik ben er toen bij gaan zitten in het hok. Na tien minuten rust zie je pas afwijkend gedrag en kun je de schuldige aanwijzen. Die hebben we snel geïsoleerd. Gelukkig heeft de rest van de toom het bijten niet overgenomen.”

Ondersteuning en samenwerking

In het project krijgt Bart maandelijks bezoek van de dierenarts en bedrijfscoach. “Ze controleren de staarten en zetten alle informatie in de LeeO-app. Bij de slachterij worden foto’s gemaakt om te beoordelen of en in hoeverre er sprake is geweest van staartbijten. Doordat we met Smart Farming werken, kunnen we op dierniveau terugkijken wat er wanneer is gebeurd, wat heel goed van pas komt in dit onderzoek.”

“Als je begint met lange staarten, weet je ook dat er een moment komt waarop iets misgaat,” zegt Bart. “Dan moet je snel kunnen ingrijpen. Dit project helpt me om ervaring op te bouwen waardoor ik steeds sneller kan reageren. Hoe sneller je ingrijpt, hoe kleiner de schade.”

De toekomst van lange staarten

Bart ziet de toekomst van lange staarten als een mogelijke positieve ontwikkeling, mits deze goed wordt voorbereid. “Als het verplicht wordt, moet je er niet van uitgaan dat je van de ene op de andere dag kunt overschakelen. Begin op tijd en denk er goed over na. Als het lukt, heb je een ingreep minder en gezondere dieren. Varkens met lange staarten zijn een mooi gezicht, vooral met die krulletjes erin.”

Hij benadrukt dat iedere boerderij anders is en dat er geen standaardoplossing bestaat. “Wat voor mijn bedrijf werkt, kun je niet zomaar op een ander bedrijf toepassen. Elk bedrijf heeft z’n eigen klimaatsysteem, voersysteem en genetica. Lange staarten vragen behoorlijk wat extra tijd en inspanning van de boer. Om het tot een succes te maken, zou daar vanuit de afzetkant een beloning tegenover moeten staan.”