Is er een praktijkgerichte oplossing voor de houdgreep waarin de sector nu verkeert? “Ja,” zegt Suzanne Verhoeven van varkenshouderij De Hoeve. “Maar dan moeten we daar wel de ruimte voor krijgen.” Net als haar vader ziet ze de huidige uitdagingen liever als kansen om de sector verder te verduurzamen.

De weg naar antibiotica-vrije varkenshouderij

Suzanne blikt terug op een belangrijke mijlpaal: “In 2010 kregen wij van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit de opdracht om te onderzoeken hoe we naar nul antibiotica konden gaan. In die tijd was er veel aandacht voor resistentie en de risico’s voor de volksgezondheid.”

Haar vader was overtuigd van de positieve impact van een schone stal. “Mijn vader geloofde dat dagelijks de mest uit de stal halen veel winst oplevert voor de gezondheid van de varkens. In 2014 hebben we de Stal van de Toekomst gebouwd, waarin we alle factoren die invloed hebben op welzijn en gezondheid meenamen: schoon drinkwater, frisse lucht, schone vloeren en het juiste voer. Het effect was al snel zichtbaar. De varkens in deze stal presteerden veel beter, en we hebben sindsdien geen antibiotica meer hoeven gebruiken.”

Die optimistische kijk heeft Suzanne van haar vader meegekregen: “Elke uitdaging biedt een kans. De aanpak van antibiotica leidde tot dagontmesting. Nu hebben we te maken met stikstof, en in de toekomst komen daar bijvoorbeeld methaanuitstoot en de regelgeving rond lange staarten nog bij.”

De uitdagingen van vandaag

De stikstofcrisis is momenteel de grootste uitdaging voor de varkenshouderij. Suzanne: “Hoe kunnen we dit net als bij antibiotica omzetten in een kans? Er worden miljarden uitgegeven aan het uitkopen van piekbelasters, maar daarmee zetten we de markt juist vast en beperken we de innovatiekracht van de veehouderij.”

Ze wijst erop dat er sinds de invoering van luchtwassers nauwelijks innovatie is geweest. “Een luchtwasser vangt een deel van de emissies op, maar doet niets voor het welzijn en de gezondheid van dieren, en ook niets tegen methaan. Dagontmesting pakt al deze punten tegelijk aan, maar wordt nog niet op grote schaal ingezet. Dat is heel jammer.”

Zo pakken we stikstof aan

Bij De Hoeve hebben we laten zien dat ons beleid leidt tot forse stikstofmindering. Door scherp te sturen op gehalten van stikstof en fosfaat in het voer, goede diergezondheid en daardoor een scherpe voerconversie, verminderen we de stikstof- en fosfaatuitstoot. Dit resulteert in minder stikstof in de mest.

“Als we de mest vervolgens direct uit de stal verwijderen en vergisten tot biogas en digestaat, voorkomen we bovendien methaanuitstoot. Onderzoek van Wageningen Universiteit laat zien dat dit tot 96% methaanreductie leidt. De digestaat scheiden we in een dikke fractie en dunne fractie. Hierdoor halen we fosfaat en stikstof uit elkaar en kan je beter op maat bemesten. De stikstof in de digestaat is door het vergistingsproces beter opneembaar voor de plant en geeft zodoende minder uitspoeling. Bijkomend voordeel is dat de digestaat nagenoeg reukloos is. Dat is mooi meegenomen. Zo minimaliseren we verliezen in de kringloop en verbeteren we de bodem-, lucht- en waterkwaliteit.”

De volgende stap is het toepassen van RENURE op het land, waarvoor nog goedkeuring nodig is in Brussel. “Wij zijn er al klaar voor,” zegt Suzanne.

Wat we nodig hebben om verder te komen

Suzanne schetst vier belangrijke stappen:

1. Focus op brongerichte maatregelen: “Als je het probleem bij de bron aanpakt kun je op veel meer fronten winst behalen. Op dit moment wordt er alleen naar stikstofemissie gekeken, terwijl je bij brongerichte maatregelen ook geur, diergezondheid, methaanuitstoot en bodemkwaliteit meeneemt.”
2. Integrale benadering: “Er is op dit moment geen sprake van een integrale benadering en dat is een gemiste kans. Op het erf kun je buiten de stal nog veel meer maatregelen nemen om emissies te reduceren, deze worden in de huidige regelgeving niet meegenomen. Bijvoorbeeld door mest te vergisten kun je meer dan 90% methaan reduceren. Deze kansen en investeringen worden momenteel niet meegenomen in de beoordeling van emissiearme maatregelen. Dat werkt eenzijdige benadering en suboptimale oplossingen in de hand.”
3. Praktisch uitvoerbare regelgeving: “De huidige wetgeving probeert alle risico’s juridisch dicht te timmeren. Dat is onwerkbaar en zorgt voor wantrouwen. Geef de boer ruimte om zelf onderdeel te worden van de oplossing binnen een goed functionerende kringloop.”
4. Betere benutting van mest: “Er is nog geen beleid voor hoogwaardige meststoffen zoals RENURE. Mest moet nu tegen hoge kosten worden afgezet en er wordt kunstmest tegen hoge kosten ingekocht, wat de kringloop verstoort en de bodem verschraalt.”

Suzannes advies aan minister Wiersma

“Durf verder te kijken dan de eigen regeerperiode,” benadrukt Suzanne. “We geven miljoenen uit aan het afvoeren van mest en het importeren van kunstmest, terwijl kunstmest niets doet voor het bodemleven. We moeten terug naar een kringloop waarin mest wordt vergist en als natuurlijke meststof op het land wordt gebruikt. De stikstof blijft dan beter behouden. Wij passen dit principe al in een moderne vorm toe.”

Suzanne pleit voor integraal beleid. “Als we de boer weer in zijn kracht zetten door hem niet alleen te zien als veehouder, maar ook als onderdeel van de kringloop, én als water- en bodembeheerder, ontstaat er ruimte om het systeem weer goed te laten functioneren. Hierdoor komt de kennis en kunde van de boer beter tot zijn recht, en in ketensamenwerking kan hij deze kennis ook met anderen delen. Bovendien denk ik dat als boeren meer verantwoordelijkheid krijgen om hier goed mee om te gaan, er onderling ook meer aansprakelijkheid ontstaat wanneer mazen in de wet worden opgezocht. Zo kan er een zelfregulerend systeem ontstaan waarin de hele sector verantwoordelijk is voor het succes.”